روشن و منشرح گرداند و هر كه را خواهد گمراه نمايد ( يعنى به حال گمراهى واگذارد ) دل او را از پذيرفتن ايمان تنگ و سخت گرداند كه گوئى ميخواهد از زمين بر فراز آسمان رود « 1 » . بيان : گويا نكت ( يعنى نقطه ) در جمله اول كنايه است از توفيق و موفق شدن در پذيرش حق يا منظور از نقطه يكنوع آگاهى و دانش است كه مطالب در دل او نقش بندد ، ( فاضاء له سمعه و قلبه ) يعنى حق را ميشنود و به آسانى ميپذيرد و جوياى دين حق مىشود ، و نقطه در جمله دوّم كنايه است از باز داشتن لطف از او چون شايسته لطف نيست ، و در نتيجه راه نفوذ شيطان در او باز مىشود و در دلش ايجاد شك و شبهه مينمايد ، ( فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ ) بقولى يعنى راه حق را به او معرّفى كند و توفيق ايمانش دهد ( يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ ) يعنى برايش وسعت دهد و فراخ سازد آنچه را كه در او فرصت اوست و اين جمله كنايه است از قرار دادن نفس را قابل براى پذيرفتن حق و مهيّاى حلول و ورود حق در او ، و پاكيزه از هر چه مخالف و ضد حق است وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يعنى لطفش را از او باز دارد ( يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً ) بطورى كه نارسا شود از پذيرش حق پس ايمان در او راه نيابد ( كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ ) تشبيه فرموده او را به كسى كه دست مىزند بكارى كه توانائيش را ندارد براى مبالغه در تنگى سينه زيرا بالا رفتن بسوى آسمان مثل است براى كارى كه دور از استطاعت انسانست . 17 - علىّ از . . . از محمد بن مسلم روايت كند كه حضرت صادق عليه السّلام فرمود : راستى خداوند هر گاه خير بنده‌اى را بخواهد نقطه سفيدى در دلش ايجاد كند ، و گوشهاى دلش را بگشايد ، و فرشته‌اى بر او گمارد تا راهنمائيش كند و هر گاه براى بنده‌اى بد بخواهد نقطه سياهى در دلش ايجاد كند ، و گوشهاى

--> ( 1 ) سورهء انعام آيه 125 و روايت در كافى ج 2 ص 214 .